پرش به: ناوبری, جستجو

اسفند

Harmala01.jpeg

اسفند (اسپند) یا Pengum harmala بوتهﺍی به ارتفاع ۳۰ تا ۶۰ سانتیﻣﺘﺮ از گوﻧﮥ افراسانان است که در برابر آب و هوای گرم و خشک بسیار مقاوم بوده و در شمال آفریقا، خاورمیانه و هند ﻣﻰروید. میوﮤ اسفند دارای تعداد زیادی دانه به رنگ قهوهﺍی یا سیاه در خود ﻣﻰباشد که با آیین و فرهنگ ایرانیان پیوندی بسیار نزدیک دارد و ساﺑﻘﮥ استفاده از آن در ایران باستان به بیش از ۵۰۰۰ سال قبل باز ﻣﻰگردد. نخستین بار ویلیام جونز (William Jones) ادیب و خاورشناس مشهور در سال ۱۷۹۴ گیاه اسفند را همان هوما (Haoma) یا سوما (Soma) دانست که در آیین زرتشت و هندوئیسم از آن با عنوان گیاه حقیقت، نور و سعادت یاد شده و تأثیرات رواﻥگردان آن مورد ستایش قرار گرفته است. بعدها در سال ۱۹۸۹ دیوید فلتری (David Flattery) و مارتین شوارتز (Martin Schwartz) با تحقیقات بیشتر و جمعﺁوری شواهد و قرائن بسیاری در این زمینه توانستند سخنان ویلیام جونز را تأیید کنند. امروزه اسفند در شماری از دیگر کشورها از جمله مراکش، ترکیه و ﺍُردن نیز از قِداست ویژهﺍی برخوردار است و در بهبود و درمان بیماریﻫﺎ مورد استفاده قرار ﻣﻰگیرد.


دانهﻫﺎی اسفند افزون بر کوینازولین، دارای آلکالوئیدهای بتاکربولین (β-Carboline) مانند هارمین، هارمالین و هارمالول ﻣﻰباشد که به عنوان مهارکنندﮤ مونوآمین اکسیداز (MAOI) در بدن عمل ﻣﻰکنند. میزان این آلکالوئیدها به شرایط رشد و نیز سن گیاه اسفند وابسته است. میزان ترکیبات MAOI در داﻧﮥ اسفند، به ویژه هارمالین، بسیار بیشتر از گیاه B. caapi است که در شریت آیاهواسکا استفاده میشود و به همین دلیل امروزه داﻧﮥ اسفند در آنالوگﻫﺎی آیاواسکا به عنوان جایگزین B. caapi استفاده ﻣﻰشود.

Peganum harmala.jpeg

نحوه عملکرد

آلکالوئیدهای موجود در داﻧﮥ اسفند با اتصال به گیرندهﻫﺎی متعددی مانند گابا (GABA)، دوپامین (Dopamine)، اوپیوئید (Opioid)، ایمیدازولین (Imidazoline) و سروتونین در سیستم اعصاب مرکزی و نیز به عنوان مهارکنندهﻫﺎی قدرتمند مونوآمین اکسیداز نوع A قادرند تأثیرات گستردهﺍی را از خود به نمایش بگذارند.


مقدار و شیوﮦهای مصرف

دانهﻫﺎی اسفند ﻣﻰتوانند تنها یا در ترکیب با دیگر رواﻥگردانﻫﺎ مورد استفاده قرار گیرند. مصرف ٢ تا ۵ گرم داﻧﮥ اسفند برای تجرﺑﮥ تأثیرات رواﻥگردان یا به عنوان بازدارندﮤ مونوآمین اکسیداز جهت فعاﻝسازی DMT از طریق دهان کفایت ﻣﻰکند. به این منظور ابتدا دانهﻫﺎ را خوب آسیاب ﻣﻰکنند، سپس در داخل کپسول ریخته و ﻣﻰخورند. همچنین ﻣﻰتوان دانهﻫﺎی آسیاب شده را در آب خیساند و سپس آن را نوشید. در ﺗﻬﻴﮥ ژورماواسکا (Juremahuasca) که از بهترین آنالوگﻫﺎی آیاواسکا شمرده ﻣﻰشود، ٣ گرم داﻧﮥ آسیاب شدﮤ اسفند را به همین روش مصرف ﻣﻰکنند و پس از ۱۵ تا ٣٠ دقیقه، جوشاندﮤ پوست رﻳﺸﮥ گیاه Mimosa tenuiflora (حاوی ۱ درصد DMT) را ﻣﻰنوشند که تأثیرات آن با آیاواسکا برابری ﻣﻰکند. مصرف ۳ گرم داﻧﮥ اسفند ۱۵ تا ۳۰ دقیقه قبل از مصرف قارچﻫﺎی سیلوسایبین نیز ﻣﻰتواند تا حد زیادی موجب افزایش شدت و مدت زمان تأثیرات سفر شود. مصرف بیش از ۵ گرم داﻧﮥ اسفند موجب حالت تهوع و مسمومیت بسیار شدیدی ﻣﻰشود و به همین دلیل برای مصرف این مقادیر، از عصارﮤ استخراﺝشدﮤ آن (Extract) استفاده ﻣﻰشود. این عصاره را ﻣﻰتوان به شیوﻩﻫﺎی گوناگون تهیه و مصرف کرد. سادﻩﺗﺮین روش، استفاده از ترکیب آب و سیتریک اسید (آﺏﻟﻴﻤﻮ) است. در این روش ابتدا باید مقدار مورد نظر از دانهﻫﺎی اسفند را آسیاب نمود و آن را در مقداری آب به همراه مقداری اندک آﺏﻟﻴﻤﻮ در یک ظرف فلزی به مدت ۱۵ دقیقه جوشاند. سپس محتویات را به کمک فیلتر کاغذی یا پارچهﺍی منسجم صاف کرد تا دانهﻫﺎ به طور کامل از محلول زرد رنگ موجود در ظرف جدا شوند. سپس این محلول را در ظرف جداگانهﺍی ریخت و دانهﻫﺎ را دوباره به کمک مقداری آب و آﺏﻟﻴﻤﻮ جوشاند تا اکثر هارمین و هارمالین موجود در آن خارج شود. بعد از ۱۰ دقیقه باید محتویات ظرف را مجدداً صاف کرد و مایع باقیمانده را به ظرف دیگر اضافه نمود. هرچه این مراحل بیشتر تکرار شوند، میزان بیشتری از آلکالوئیدهای موجود در دانهﻫﺎ را ﻣﻰتوان استخراج کرد. در انتها تفاﻟﮥ دانهﻫﺎ را باید دور ریخت و کل محلول بدست آمده را در همان ظرف فلزی جوشاند تا آب اضاﻓﮥ موجود در آن تبخیر شود و حجم مایع به مقداری مناسب کاهش یابد. سپس این مایع را ﻣﻰتوان نوشید. در روش متفاوت دیگری از استیک اسید (سرﻛﮥ سفید) برای استخراج هارمین و هارمالین به شکل خالص (Freebase) یا نمک هیدروکلراید استفاده ﻣﻰشود که بسیار دشوارتر از روش قبل بوده و به زمان بیشتری نیاز دارد، اما ﻧﺘﻴﺠﮥ حاصل ﻣﻰتواند بسیار رضاﻳﺖﺑﺨﺶ باشد.


تأثیرات مصرف

شدت، نوع و مدت زمان تأثیرات رواﻥگردان اسفند به فرد، میزان مصرﻑشده و کیفیت و شرایط رشد گیاه آن وابسته است. نخستین تأثیرات حدود ۱۵ تا ۹۰ دقیقه بعد از مصرف با حالت تهوع و سرگیجه آغاز ﻣﻰشود و تا ساعتﻫﺎ به طول ﻣﻰنجامد. تأثیرات دیداری اسفند با چشمان بسته ﻣﻰتواند شامل الگوهای هندسی (Geometric)، رنگﻫﺎی شفاف و روشن، تصاویر بسیار واضح و عجیب از حیوانات یا صورت انساﻥﻫﺎ و موجودات ناشناخته باشد. با چشمان باز نیز مشاهدﮤ رد بدنبال اجسام متحرک (Trails)، لرزش و اعوجاج تصویر (گاه شدید و آزار دهنده)، کاهش و افزایش نور و مشاهدﮤ الگوها و نقش و نگارهﻫﺎی منظم یا غیر منظم، رایج است. در اوج تأثیرات، بسته به میزان مصرف شده، ممکن است شخص وارد حالت خلسه یا ترَنس (Trance) شده و تجربیات رویاگوﻧﮥ شدیدی را پشت سر بگذارد. دیگر تأثیرات مصرف اسفند به اختصار عبارتند از:

• احساس آرامش و شادی

• احساس خستگی و خواب آلودگی

• احساس شجاعت و عدم ترس

• تجربیات خارج از بدن (OBE)

• تأثیرات شنیداری، شامل وزوز گوش یا شنیدن صدای طنین زنگ (Ringing/Buzzing)

• احساس حرکت یا کشیده شدن به سمت عقب یا جلو

• تغییر قابل توجه در درک زمان و واقعیت

• احساس شناور بودن

• چرخش یا آب شدن تصویر (Swirling/Melting)

• تاری یا شفافیت دید

• کاهش تمرکز

• حساسیت شدید به نور و صدا

• عدم تعادل و دشواری در حرکت

• افزایش یا کاهش فشار خون و ضربان قلب

• حالت تهوع، اسهال و استفراغ

قابل ذکر است که آلکالوئیدهای موجود در اسفند دارای خاصیت ضد سرطان بوده و در بازسازی و حفاظت از نورونﻫﺎی مغزی نیز بسیار مؤثر ﻣﻰباشند. در سالیان اخیر تحقیقات بسیاری بر روی تأثیرات اسفند در درمان بیماریﻫﺎ صورت گرفته است.

خطرات مصرف

۱. مصرف اسفند برای زنان باردار به دلیل وجود آلکالوئیدهای کوینازولین، مانند وازیسین و وازیسینون، خطرناک بوده و موجب سقط جنین ﻣﻰشود.

۲. از مصرف مقادیر زیاد داﻧﮥ اسفند خودداری کنید، زیرا ﻣﻰتواند موجب مسمومیت و کاهش یا افزایش شدید فشار خون و ضربان قلب شود.

۳. غذاها و ترکیبات حاوی تیرامین (Tyramine) به همراه اسفند یک ترکیب بسیار خطرناک را تشکیل ﻣﻰدهند. تیرامین در بدن بوﺳﻴﻠﮥ مونوآمین اکسیداز تجزیه ﻣﻰشود، اما در حضور ترکیبات MAOI ﻣﻰتواند منجر به آزادسازی و افزایش بیش از حد سروتونین در بدن، ایجاد سندرم سروتونین، افزایش فشار خون و سردردهای شدید شود که ممکن است جان فرد را به خطر بیندازد. از مصرف غذاها و میوﮦﻫﺎی حاوی تیرامین مانند نوشیدنیﻫﺎی الکلی، موز و سویا و یا داروهایی که با ترکیبات MAOI تداخل دارند مانند داروهای ضد افسردگی، آمفتامین و قرﺹﻫﺎی سرماخوردگی از ٢٤ ساعت قبل از مصرف اسفند تا ٢٤ ساعت بعد از مصرف آن خودداری نمایید. دقت کنید که در میان رواﻥگرداﻥﻫﺎی طبیعی، کاکتوسﻫﺎی حاوی مسکالین به خصوص سن پدرو (T. pachanoi) دارای مقادیر زیادی تیرامین در خود ﻣﻰباشند.